KOOPERATİFÇİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Türkiyede Kooperatifçilik

Türkiye'de Kooperatifçilik

Çağdaş kooperatifçiliğin ülkemizdeki ilk uygulamasının, 1863 yılında devlet eliyle kurulan “memleket sandıkları” ile (tarım kredi kooperatifçiliği benzeri bir yapı) başladığı kabul edilmektedir. Ancak, kooperatifçiliğimizde ilk esaslı gelişme Cumhuriyet dönemine rastlamaktadır.
Ülke kooperatifçiliği için en önemli fırsatlardan biri belki de, Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal ATATÜRK’ün kooperatifçiliğin potansiyelini ve katkısını fark etmiş olmasıdır. ATATÜRK, 1920’den ölümüne kadar sürekli olarak Türkiye’deki kooperatif hareketinin içinde yer almıştır. Gittiği yerlerde yaptığı konuşmalarında kooperatifçiliğe yer vererek halkın bilinçlenmesine çalışmıştır. Ayrıca ATATÜRK, kooperatifçiliğin koruyucusu, hamisi ve bizzat kendisi kooperatif ortağı olmuştur.
Ülkemizde, 1920 ile 1938 yılları arasında kooperatiflere yönelik yapılan tüm hukuki düzenlemeler de, ATATÜRK’ün önderliğinde gerçekleştirilmiştir.[1]
Diğer taraftan, ATATÜRK’ten sonra Planlı Döneme (1938-1960) kadar, kooperatifçilik durağan bir dönem geçirmiştir. 1960 sonrasının en önemli gelişmelerinden birisi şüphesiz, kooperatifçiliğin Anayasa’da yer almasıdır. 1961 Anayasasının 51. maddesinde “Devlet, kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri alır.” ifadesinin yer alması kooperatifçiliğin gelişmesi için devleti daha aktif ve sorumlu duruma getirmiştir. İlk olarak, o zamanki toplumsal ve ekonomik faktörler nedeniyle, kooperatifçilik tarımsal alanlarda ortaya çıkmış, uzun yıllar tarımsal alanda yoğunlaşmıştır. Daha sonra, ekonomik ve sosyal yapıda meydana gelen değişimler ve ortaya çıkan yeni ihtiyaçlar sebebiyle, başta konut/işyeri inşaatı olmak üzere taşımacılık, tüketim, kredi-kefalet gibi alanlara da yayılmıştır.[2]
Günümüzde GTB, GTHB ve ÇŞB’nin görev ve sorumluluk alanında faaliyet gösteren 26 ayrı türde 84.232 kooperatif bulunmakta olup, bunların ortak sayıları toplamı ise 8.109.225’tir[3].

 
[1]Ferhat ERÇİN. Türk Hukuku’nda Kooperatif Tüzel Kişiliğinin Ayırıcı Özellikleri, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2002, s. 44-45
[2]ORHON ÖZCAN, Türkiye’de Kooperatifçiliğin Tarihi Gelişimi ve Cumhuriyet Dönemi Kooperatifçiliği, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Kooperatifçilik Bilim Dalı, İstanbul 2007, s. 108
[3] Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, 08.06.2011 tarih ve 27958 sayılı mükerrer Resmi Gazete yayımlanan 640 sayılı “Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” ile Gümrük ve Ticaret Bakanlığı; Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, 08.06.2011 tarih ve 27958 sayılı mükerrer Resmi Gazete yayımlanan 639 sayılı “Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı; Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, 04.07.2011 tarih ve 27984 sayılı mükerrer Resmi Gazete yayımlanan 644 sayılı “Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olmuştur.
[4] GTB, GTHB ve ÇŞB (Aralık 2010, Nisan 2011),
*Kooperatif, *Birlik.
Türk Kooperatifçilik Hareketinin Düşünsel Boyutu - Özlem YILDIRIR KOCABAŞ
Ülkemizde kooperatifçilik eğitimi ise, üniversiteler bünyesinde toplam dokuz Meslek Yüksek Okulu/Yüksek Okul tarafından verilmektedir.
 


Tablo 6-Türlerine Göre Kooperatifler ve Ortak Sayıları[4]
 

İlgili Bkn. Kooperatif Türleri Kooperatif Birlik Merkez Birliği
Sayısı Ortak Sayısı Sayısı Ortak K.* Sayısı Sayısı Ortak B.* Sayısı
Gıda , Tarım ve Hayvancılık Bkn. Tarımsal Kalkınma Koop. 8.173 842.563 82 4.939 4 77
Sulama Koop. 2.497 295.984 13 733 1 10
Su Ürünleri Koop. 522 29.972 14 202 1 12
Pancar Ekicileri Koop. 31 1.638.981 1 31 - -
Tarım Kredi Koop. 1.767 1.082.978 16 1.767 1 16
  ARA TOPLAM 12.990 3.890.478 126 7.672 7 115
Çevre ve Şehir. Bkn. Konut Yapı Koop 54.996 1.985.076 338 10.525 3 62
Küçük San. Sit.YapıKoop. 1.052 127.098 5 142 - -
Toplu İşyeri Yapı Koop. 1.810 103.536 7 116 - -
  ARA TOPLAM 57.858 2.215.710 350 10.783 3 62
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Tarım Satış Koop. 322 602.248 17 322 - -
Bağımsız TSK 22 2.245 - - - -
Tütün Tarım Satış Koop. 66 23.414 - - - -
Yaş Sebze Meyve Koop. 37 2.886 - - - -
Tüketim Koop. 2.970 288.063 17 155 1 9
Motorlu Taşıyıcılar Koop. 6.734 199.220 42 754 1 15
Esnaf ve Sanat. Kef. Koop. 993 685.105 32 894 1 32
Küçük Sanat Koop. 331 10.043 5 14 - -
Temin Tevzi Koop. 344 24.497 - - - -
Turizm Geliştirme Koop. 391 17.448 3 33 - -
Üretim Pazarlama Koop. 483 22.491 5 429 - -
Tedarik Kefalet Koop. 7 599 - - - -
Yayıncılık Koop. 31 767 - - - -
Hamallar Taşı. Koop. 11 586 - - - -
İşletme Koop. 585 98.769 1 7 - -
Sigorta Koop. 3 15 - - - -
Yardımlaşma Koop. 24 22.160 - - - -
Eğitim Koop. 30 2.481 - - - -
  ARA TOPLAM 13.384 2.003.037 122 2.608 3 56
  GENEL TOPLAM 84.232 8.109.225 598 21.063 13 233